De internationale schaakbond past per 1 oktober zijn ratingregels aan: voor spelers met 2650 of hoger vervalt de 400-puntenregel. De wijziging, die volgens FIDE de eerlijkheid en integriteit van het systeem moet verbeteren, volgt kort na de discussie rond Hikaru Nakamura’s kwalificatiejacht. Ongeveer 70 topspelers worden geraakt door de nieuwe bepaling.

FIDE maakte bekend dat de Raad een voorstel van de Qualification Commission heeft goedgekeurd dat een uitzondering introduceert op artikel 8.3.1. Waar sinds 2024 een ELO-verschil groter dan 400 punten voor alle spelers werd afgeroomd tot 400, blijft dat nu alleen gelden “voor spelers onder 2650”. Voor 2650+ wordt “het volledige verschil in alle gevallen gebruikt”. Daarmee verdwijnt de minimale winst van 0,8 punt per zege tegen veel lager gerate tegenstanders voor de wereldtop.

De bond motiveert de ingreep als een maatregel tegen “farming” door sterkste spelers, zodat resultaten beter aansluiten bij reële verwachtingen. In FIDE-woorden: “This amendment ensures that rating adjustments at the highest level accurately reflect a player’s performance against a pool of statistically equal opponents, safeguarding professional standards set by FIDE.”

Concreet betekent dit dat een 2650+ speler tegen heel laag gerate opponenten praktisch geen rating meer kan winnen bij winst, maar zwaar wordt afgestraft bij remise of verlies. Bij ratingverschillen boven 735 punten kan de verwachte score oplopen tot 100 procent; dan levert winst nul punten op, terwijl verlies hard doorwerkt.

Discussie over timing en aanleiding

De timing valt samen met de recente toernooikeuze van Hikaru Nakamura, die in september in open evenementen veel lager gerate spelers trof en daarmee negen ratingpunten pakte. De Amerikaan noemde dergelijke evenementen “Mickey Mouse”-toernooien, ingegeven door de eis om 40 klassieke partijen te spelen voor een mogelijke kandidatuur via rating voor het Candidates-toernooi. Critici merkten op dat hij zo dichter bij Magnus Carlsen kwam zonder toptegenstand te ontmoeten.

Carlsen reageerde eerder: “I kind of admire the way he’s going about it because it’s so shameless… it’s the pragmatic and probably the right thing to do.” Over het systeem zei hij: “It looks like it’s a system that could do with some fixing.”

FIDE-CEO Emil Sutovsky was open over de bedoeling: “No more farming.” Hij lichtte toe: 2650 is ongeveer top-100-niveau, een groep die zelden heel laag gerate tegenstanders treft, terwijl 2500–2650 vaak in grote opens speelt en daarom niet de dupe moest worden van een brede ingreep. Later verduidelijkte hij: “The rule is not about Hikaru. He did trigger it,” en voegde eraan toe dat meerdere 2650+ spelers in 2024–25 structureel profiteerden van de 400-puntenregel.

Kritiek vanuit het circuit

Niet iedereen is overtuigd. David Howell noemde de aanpassing “very short-sighted. Farming was never a big issue, and this artificial manipulation of the rating system (choosing a random cut-off point for convenience) creates far worse negative consequences.” Volgens hem treft de regel vooral professionals die afhankelijk zijn van opens: “Punishing the whole ecosystem for one player’s choices hardly seems fair.” Hij stelde als alternatief een specifieke kwalificatie-eis voor Candidates-participatie voor, bijvoorbeeld een minimumgemiddelde van tegenstanders.

Voor Nakamura’s hoofddoel – het halen van 40 partijen – verandert er weinig, maar de risico’s stijgen: remises en verliezen tegen zwakkere tegenstand worden zwaarder aangerekend, terwijl de vroegere 0,8-puntwinsten verdwijnen.

Mogelijke vervolgstappen en recente context

Sutovsky meldde dat FIDE ook kijkt naar regels rond inactiviteit, met als denkpiste “rating decay”, een geleidelijke daling bij langdurig niet spelen. Hans Niemann juichte dat idee toe: “Chess desperately needs some form of rating decay for a multitude of reasons,” waaronder het tegengaan van rankingbehoud met weinig partijen.

De nieuwe ingreep volgt 18 maanden na eerdere grote bijstellingen. In maart 2024 verhoogde FIDE massaal de ratings van spelers onder 2000 en herstelde de 400-puntenregel voor alle partijen, als antwoord op deflatie en om de nauwkeurigheid te verbeteren. Met de nu ingevoerde uitzondering voor 2650+ scherpt FIDE dat kader aan voor de absolute top, in de hoop op een eerlijker ratingdynamiek onder gelijkwaardige opponenten.

Bronnen: www.chess.com, www.fide.com

Vermelde spelers: Hikaru Nakamura, Magnus Carlsen, Emil Sutovsky, David Howell, Hans Niemann