De oude zijderoutehoofdstad ontvangt in september een van de sterkste klassieke toernooien. Met startbewijzen voor de Candidates van 2026 en een soepelere kledingregel groeit de spanning rond de vorm van de favorieten en de veerkracht van de outsiders. De recente geschiedenis van het evenement leert dat reputatie weinig voorspelkracht heeft zodra de stukken rollen.

Het toernooi in Samarkand staat voor 11 ronden Zwitsers, met de Open en Women’s naast elkaar. De hoofdprijs is niet louter symbolisch: de twee beste eindklasseringen in beide groepen leveren een ticket op voor de Candidates 2026, de springplank naar het wereldkampioenschap. Het totale prijzengeld bedraagt $855.000 (€786.000), waarvan $625.000 (€575.000) voor de Grand Swiss en $230.000 (€212.000) voor de Women’s Grand Swiss. “The Grand Swiss has always stood as a unique tournament and one of the most anticipated events in the FIDE calendar,” aldus FIDE-voorzitter Arkady Dvorkovich. Over de locatie zei hij: “We are pleased that it will be taking place in Uzbekistan – a great chess nation which is investing in the sport.”

De deelname is breed en diep. In de Open worden 116 spelers verwacht, onder wie wereldkampioen Gukesh D, achttien 2700+ grootmeesters en een grote groep 2600–2699 die elk toernooi kunnen openbreken. De Women’s telt 56 speelsters. Rameshbabu Praggnanandhaa arriveert als leider van de FIDE Circuit-stand en in de vorm van zijn leven: recent vicewinnaar in de Sinquefield Cup, inmiddels de hoogst gerate speler van India en nummer vier van de wereld. Zijn consistentie maakt hem een vanzelfsprekende kanshebber, maar de Grand Swiss kent zelden een rechtlijnig verloop.

Historische lessen: favorieten schrikken, outsiders slaan toe

Sinds 2019 is het patroon helder: de eindstreep verrast. In het inaugurele jaar op het Isle of Man eindigden Wang Hao en Fabiano Caruana beide op 8 punten; de Chinees pakte de titel op tiebreak en bemachtigde het Candidates-ticket. Kirill Alekseenko, gedeeld derde, kreeg later de organiser’s wildcard voor de Candidates als hoogst geëindigde niet-gekwalificeerde. Twee jaar later, in Riga, won Alireza Firouzja met 8 punten en plaatste zich samen met Caruana voor de Candidates 2022, terwijl Alexei Shirov met een gedeelde derde plek een plek in de FIDE Grand Prix afdwong. In 2023 op het Isle of Man zegevierde Vidit Santosh Gujrathi met 8,5 punten, een halve punt voor Hikaru Nakamura; bij de vrouwen domineerde Vaishali Rameshbabu met eveneens 8,5.

De Women’s Grand Swiss, sinds 2021 een volwaardig parallel, leverde meteen een duidelijke winnaar op: Lei Tingjie scoorde 9 uit 11 en plaatste zich voor de Women’s Candidates. Twee jaar later herhaalde India de stunt met Vaishali’s overtuigende titel, terwijl Tan Zhongyi op tiebreak een tweede ticket binnenhaalde.

De blik op Samarkand: wereldkampioen onder vuur

Gukesh D arriveert met een indrukwekkend dossier: tweede in Wijk aan Zee en derde in Norway Chess, met zeges op Magnus Carlsen en Hikaru Nakamura. Zijn status als wereldkampioen maakt hem een doelwit, maar tegelijk een favoriet. Landgenoten Arjun Erigaisi en titelverdediger Vidit Santosh Gujrathi horen eveneens tot de namen met reële ambities. Firouzja, winnaar van 2021, blijft gevaarlijk; hij combineerde dit jaar sterke snellevents met solide classical vorm. Vincent Keymer, vers Duits kampioen, is een andere speler die vaak piekt op het juiste moment.

Praggnanandhaa’s recente opmars – hij werd in augustus 20 en werkte zich op tot de nationale nummer één – geeft een extra laag aan het India-gewicht in het deelnemersveld. Toch waarschuwt de toernooigeschiedenis: het verschil tussen topseed en jager slinkt zodra het Zwitserse schema de kruisingen forceert.

Dresscode in beweging, inzet onveranderd hoog

Naast sportieve belangen valt een versoepelde dresscode op: informelere kledij, inclusief jeans, wordt toegelaten. De verwachting is dat dit de spelerservaring ontspant zonder het serieuze karakter te ondermijnen. Dvorkovich vat het bredere plaatje samen: “The rising youth dominating the chess scene in recent years will be tested in Samarkand, facing many of the most seasoned players on the planet.” Volgens hem reikt de impact “not just in Uzbekistan or central Asia, but much more broadly.”

Met 11 ronden en een deelnemersveld waarin twintigjarige blikvangers naast doorgewinterde grootmeesters aantreden, is de boodschap duidelijk: kwalificatie is het doel, maar de route ernaartoe blijft grillig. De Grand Swiss bevestigt haar reputatie als toernooi waarin kleine marges grote gevolgen hebben.

Bronnen: www.fide.com, en.chessbase.com, indianexpress.com

Vermelde spelers: Gukesh D, Rameshbabu Praggnanandhaa, Arjun Erigaisi, Vidit Santosh Gujrathi, Alireza Firouzja, Vincent Keymer, Wang Hao, Fabiano Caruana, Kirill Alekseenko, Lei Tingjie, Vaishali Rameshbabu, Alexei Shirov