De openingsdag in Samarkand draaide om woorden, symboliek en verwachtingen. Een persmoment met hoofdrolspelers zette de toon, gevolgd door een feestelijke loting en ceremonie waarin de stad zijn schaakambitie onderstreepte. Voor de eerste zetten zijn gespeeld, is duidelijk dat de Grand Swiss dit jaar uitzonderlijk breed en sterk bezet is.

De FIDE Grand Swiss geldt als een sleutelmoment in de WK-cyclus: een open Zwitsers toernooi met 11 ronden, waarin in beide categorieën de top twee een ticket naar de Kandidatentoernooien verdienen. In Samarkand spelen 116 deelnemers in de Open en 56 in de Vrouwen. Het evenement loopt van 4 tot en met 15 september in het EXPO Centre.

Persmoment: betekenis en ambities

Wereldkampioen Gukesh D deelde tijdens de persconferentie zijn drijfveren om mee te doen, ondanks dat kwalificatie voor hem geen thema is. “I’m happy to be back here in Samarkand. I was here in 2023 for the World Rapid and Blitz. It’s nice to be back here. Although there’s no need for me to qualify, I think this is still a great tournament. There are not many super strong open Swiss tournaments. It’s an opportunity for me to play in a different format and prove myself.” Over favorieten bleef hij voorzichtig: “This tournament is so strong that pretty much anybody on a great day can win. I don’t really believe in favourites.”

FIDE-voorzitter Arkady Dvorkovich benadrukte het sportieve gewicht van het toernooi en de bijdrage van het gastland: “The Grand Swiss is the strongest open competition in the two-year World Championship cycle, allowing all top players to fight for the spots in the Candidates tournaments. There are no weak opponents here and everything is usually decided in the last round, which will bring huge excitement for the spectators.” Hij noemde het evenement een test voor de Olympiade die in 2026 in Samarkand plaatsvindt.

Ook vanuit de organisatie in Oezbekistan klonk zelfverzekerd geluid. Minister van Jeugdbeleid en Sport Adham Ikramov wees op recente internationale evenementen in het land en de ambitie om de Olympiade volgend jaar “really well” te organiseren. Alisher Sadullaev, First Deputy Chairman van de schaakbond, sprak over Samarkand als “global chess arena” en de rol van het toernooi in de voorbereiding van het nationale team. Talent Afruza Khamdamova verwoordde het vrouwenperspectief: “This is one of the biggest tournaments I have ever played… I want to show them that I can play on equal footing with them.”

Startopstelling: loting en eerste kleurkeuzes

De officiële ceremonie legde de nadruk op de lange schaaktraditie van Samarkand. Een openingsvideo verbond archeologische vondsten uit Afrasiab met het hedendaagse schaak, gevolgd door choreografie met spiegelende figuren en geometrische patronen, een verwijzing naar het bord. Daarna kreeg het sportieve deel de aandacht met de loting van de kleuren voor de eerste partij.

Hoofdscheidsrechter Laurent Freyd riep de hoogste ratinghouders naar voren: Praggnanandhaa R voor de Open en Anna Mozytsjoek voor de Vrouwen. In een knipoog naar lokale cultuur kozen zij elk een miniatuurkunstwerk met Oezbeekse motieven; de achterzijde bepaalde de kleur. Praggnanandhaa trok zwart, Mozytsjoek begint als wit.

Format, kalender en prijzengeld

De Grand Swiss wordt om de twee jaar gehouden in een 11-rondig Zwitsers systeem. De editie in Samarkand loopt van 4 tot en met 15 september. Het totale prijzengeld bedraagt $855.000 (€…,–), verdeeld over $625.000 (€…,–) voor de Open en $230.000 (€…,–) voor de Vrouwen. Alle ronden worden live uitgezonden. De eerste speelronde begint op donderdag 4 september om 12.00 uur Belgische tijd (15.00 uur lokaal).

Vooraf: spelersfocus en voorbereiding

Gukesh gaf aan zijn aanpak aan te passen aan het open format: “In Swiss tournaments you need to win more games and take a bit more chances… I’ll try to adjust my preparation for the open event here.” Dat sentiment vat de dynamiek samen die de Grand Swiss onderscheidt: een brede top, veel onderlinge confrontaties en weinig ruimte voor voorzichtigheid. Met de kleurkeuzes gemaakt en de verwachtingen uitgesproken, is Samarkand klaar voor de eerste zet.

Bronnen: www.fide.com, www.fide.com, indianexpress.com

Vermelde spelers: Gukesh D, Arkady Dvorkovich, Adham Ikramov, Alisher Sadullaev, Praggnanandhaa R, Anna Mozytsjoek