GM Jan Timman is op woensdag 18 februari op 74-jarige leeftijd overleden na een ernstige ziekte. Vanuit alle hoeken van de schaakwereld verschenen in de dagen erna necrologieën en berichten die zijn invloed, veelzijdigheid en decennialange betekenis voor het spel onderstrepen. De herinneringen variëren van sportieve hoogtepunten tot zijn werk als auteur en componist van eindspelstudies.

Een carrière die generaties markeerde

Timman werd gezien als de sterkste Nederlandse schaker van zijn tijd en jarenlang als “Best of the West”. Hij was negenvoudig nationaal kampioen, stond in 1982 tweede op de wereldranglijst en kwalificeerde zich herhaaldelijk voor het kandidatentraject. In 1993 speelde hij voor de FIDE-wereldtitel tegen Anatoli Karpov, in Nederland en Indonesië. Zijn internationale palmares omvat toernooioverwinningen in onder meer Wijk aan Zee, Linares en het Interzonal van Taxco.

Tributen uit alle windstreken

Binnen enkele uren na het nieuws deelden toonaangevende spelers, organisaties en media persoonlijke woorden en beelden. Garry Kasparov herinnerde aan Parijs 1991: “Wanted to add that Timman was the only player to beat me in the rapid final in Paris in 1991.” Judit Polgar deelde een foto en schreef: “I vividly remember this occasion… We analysed this game together.” Peter Heine Nielsen vatte het samen: “Timman enriched chess both on and off the board, with his rich play, personality and writings.” US Chess, de European Chess Union, de Saint Louis Chess Club en het World Chess Hall of Fame & Galleries beschreven hem als een pijler van het internationale schaken, met nadruk op zijn kandidatuurmatches en zijn schrijverstraditie.

De schrijver en studiemeester

Naast zijn toernooicarrière bouwde Timman een omvangrijk oeuvre op. Hij was ere-redacteur van New In Chess en publiceerde boeken die veelvuldig worden geciteerd. In zijn latere jaren verschoof de aandacht naar het componeren van eindspelstudies, een terrein waarop hij eveneens uitblonk. Tot kort voor zijn overlijden deelde hij via X studies en oplossingen, vaak vergezeld van citaten die de esthetiek van het spel benadrukten. New In Chess kondigde aan “de beste manier te vinden om Jan te eren” in een komende editie.

Herinneringen in beelden en woorden

Journalisten en liefhebbers haalden iconische foto’s aan: Timman bij OHRA 1987, Wijk aan Zee begin jaren zeventig, en recente portretten uit 2025. Commentatoren vergeleken zijn betekenis voor het Nederlandse schaken met Johan Cruijff in het voetbal. “Dutch football had Johan Cruyff, Dutch chess had Jan Timman,” schreef Michael Salter. Populaire kanalen als agadmator en ChessBase India publiceerden uitgebreide terugblikken; ook Peter Wells benadrukte Timmans rol als Westerse uitdager van Sovjet-dominantie “over several decades”.

Een nalatenschap die blijft spreken

Dat Timmans invloed niet ophoudt bij zijn partijen, bleek uit de breedte van de reacties: grootmeesters, bonden, toernooiorganisatoren en fans verwezen naar zijn veelzijdigheid – strateeg en aanvaller, analyticus en verteller. Zijn eigen woorden resoneerden opnieuw, zoals zijn waardering voor Botvinnik: “In that respect, Botvinnik actually gives you something to hold on to.” De vele necrologieën en persoonlijke huldebetuigingen schetsen een consistent beeld: een grootmeester die schaken verrijkte op én naast het bord, en wiens werk lezers en spelers blijft inspireren.

Bronnen: www.chess.com, en.chessbase.com, www.fide.com, theweekinchess.com

Vermelde spelers: Jan Timman, Garry Kasparov, Judit Polgar, Peter Heine Nielsen, US Chess, European Chess Union, Saint Louis Chess Club, New In Chess, ChessBase India, World Chess Hall of Fame, Peter Wells, Michael Salter, agadmator, Douglas Griffin