De internationale schaakbond FIDE heeft ingegrepen nadat de organisatie van het Sestao Open in Baskenland Israëlische deelnemers wilde weren en hen vervolgens onder neutrale vlag liet spelen. Na waarschuwingen en brede kritiek herstelde de organisatie de Israëlische vlag in de officiële inschrijvingen en pairinglijsten.

Van uitsluiting naar neutraler vlaggebruik

Ongeveer een week vóór de start ontvingen de zeven geregistreerde Israëlische spelers een e-mail van toernooidirecteur Miguel Ángel del Olmo Alonso dat zij niet onder de Israëlische vlag mochten uitkomen. Aanvankelijk, zo erkende Del Olmo later, was zelfs overwogen hen helemaal niet te laten deelnemen. Na beroep bij FIDE werd het absolute verbod verlaten, maar wilde de organisatie de spelers onder de FIDE-vlag laten starten. Wie die voorwaarde niet aanvaardde, zou worden uitgesloten.

De maatregel leidde tot directe reacties in Israëlische media en vanuit de schaakwereld. GM Pavel Eljanov noemde het een “absolutely disgraceful decision.” Berichten op sociale media toonden dat op Chess-Results de Israëlische spelers onder de FIDE-vlag stonden vermeld, wat extra aandacht trok.

FIDE stelt grenzen: geen discriminatie op basis van vlag

FIDE-CEO en GM Emil Sutovsky reageerde scherp en wees op mogelijke sancties: het niet laten meetellen voor rating en normen en maatregelen tegen de organisatie. FIDE publiceerde kort nadien een verklaring waarin werd gesteld: “FIDE strongly condemns any form of discrimination, including on the basis of nationality and flag.” De bond benadrukte niet vooraf te zijn geraadpleegd, en dat voor Israëli’s dezelfde regels gelden als voor alle andere aangesloten federaties zonder sanctiestatus.

Binnen enkele uren werd de Israëlische vlag op de officiële vermeldingen hersteld. De Spaanse schaakbond distantieerde zich ondertussen van de beslissing. Voorzitter Javier Ochoa maakte duidelijk dat het om een private organisatie gaat en dat hij contact had opgenomen om de koers te wijzigen.

Politieke druk en lokale context

Del Olmo, tevens voorzitter van de organiserende club, verklaarde dat de keuze mede was ingegeven door overleg met lokale politieke partijen en pro-Palestijnse groeperingen. Hij stelde dat de club “een politiek statement” wilde maken. Tegelijk kondigde de organisatie aan dat in de speelzaal geen nationale vlaggen zouden hangen, maar wel regionale vlaggen van Spaanse autonome gemeenschappen en een Palestijnse vlag “als een bescheiden uiting van solidariteit.” Officieel blijven de nationale vlaggen, conform FIDE-regels, wel zichtbaar in de inschrijvingen.

Rondom Sestao speelde ook de bredere context van demonstraties tijdens de Vuelta a España in Bilbao mee. De toernooiorganisatie verwees in communicatie met de Israëlische spelers naar mogelijke protesten en gaf aan geen afwijkende veiligheidsmaatregelen te kunnen garanderen, maar riep op tot rust en respect voor alle deelnemers en arbiters.

Toernooi gaat door met sterk deelnemersveld

Het Sestao Open viert zijn 40e editie en staat gepland van 12 tot en met 19 september in Sestao. Het deelnemersveld telt 235 spelers uit 33 landen, waaronder 11 grootmeesters en 30 internationaal meesters. Onder de topseeded spelers bevinden zich Eduardo Iturrizaga Bonelli, Carlos Daniel Albornoz Cabrera, Simen Agdestein, Pierre Laurent-Paoli en Fernando Peralta. De Israëlische IM’s Guy Levin en Yotam Shohat behoren tot de hoogste geplaatsten uit hun delegatie.

De controverse onderstreept de spanning tussen lokale politieke standpunten en de internationale schaakregels. Sinds de sancties tegen Rusland en Belarus na 24 februari 2022 spelen individuen uit die landen onder neutrale FIDE-vlag, terwijl teams zijn uitgesloten. Voor Israël geldt geen sanctiestatus; pogingen tot afwijkende behandeling botsen daarmee rechtstreeks op de FIDE-principes.

Bestuur en inclusie als toetssteen

Met het terugdraaien van het vlagverbod gaf FIDE een duidelijk signaal over uniforme toepassing van regels en het tegengaan van discriminatie. De bond kondigde aan “alle noodzakelijke stappen” te zetten om naleving te verzekeren. De organisatie in Sestao zegt protesten te ondersteunen, maar benadrukt dat deze vreedzaam moeten blijven en het toernooi niet mogen verstoren. Zo probeert men het evenement, met een groot internationaal veld, in ordelijke banen te leiden zonder af te wijken van de geldende schaakrichtlijnen.

Bronnen: www.fide.com, www.chess.com

Vermelde spelers: Eduardo Iturrizaga Bonelli, Carlos Daniel Albornoz Cabrera, Simen Agdestein, Pierre Laurent-Paoli, Fernando Peralta, Kirk Ghazarian, Yuri Solodovnichenko, Vignir Vatnar Stefansson, Guy Levin, Yotam Shohat