De internationale schaakfederatie ligt onder vuur na ingrepen in de ratingregels. Het schrappen van de 400-puntenregel voor 2650+ en een eerder ingevoerde 600-puntengrens in rapid en blitz leiden tot felle kritiek van topspelers en commentatoren. De kern van de klacht: minder voorspelbare ratinguitkomsten, verminderde incentives en zelfs retroactieve correcties.

400-puntenregel ingeperkt, “farming” als motief

FIDE maakte bekend dat spelers met 2650+ voortaan geen gebruik meer kunnen maken van de 400-puntenplafonnering in de Elo-berekening; het volledige ratingverschil telt nu door. CEO Emil Sutovsky verdedigde de wijziging als maatregel tegen “farming” en erkende dat de recente kwalificatierace van Hikaru Nakamura een trigger was. De Amerikaan verzamelde volgens FIDE in lagere Amerikaanse evenementen negen ratingpunten in één maand, wat de discussie voedde over hoe topspelers aan selectieve deelname kunnen winnen.

IM Levy Rozman wees op een structureel probleem: uitnodigingstoernooien domineren de kalender. “This is a big problem because in the chess world, tournaments are invitation-only,” zei hij. Zijn vraag: hoe klim je richting 2.760 als reguliere open toernooien minder aantrekkelijk worden voor ambitieuze grootmeesters? Historische voorbeelden – Alireza Firouzja’s 7/7 in Frankrijk in 2023 en Ding Lirens intensieve speelschema in 2022 om aan de wedstrijdnormen te voldoen – illustreren hoe ratingdoelen spelers al langer sturen.

Nakamura hekelt verdienmodel en gebrek aan middelen

Nakamura reageerde zelf ook. “I make much more money from streaming and content creation than I do as a professional chess player. That is the reality. Shame on chess for not having more money, and shame on FIDE for not doing more for the game.” De boodschap is helder: met een druk schema en een beter alternatief inkomen ziet hij weinig prikkels om lange klassieke toernooien te spelen, laat staan extra risico op ratingverlies te nemen.

600-puntenregel in blitz/rapid en de ‘tijdfout’

Tegelijk kwam aan het licht dat een eind 2024 ingevoerde wijziging in blitz en rapid stilzwijgend grote impact had: partijen met een verschil van 600+ worden niet meer gerated als minstens één speler 2600+ is. GM Oleksandr Bortnyk en GM Daniel Naroditsky zagen achteraf punten verdwijnen en spraken van “stelen”. Sutovsky ontkende retroactiviteit en wees op een technische fout: het ratingalgoritme had de regel lange tijd niet toegepast, waarna een late correctie volgde. “This technical mistake is not ‘stealing rating’ and it is totally different from applying the rules retroactively,” stelde hij.

Die uitleg overtuigde niet iedereen. GM David Howell noemde het alsnog retroactief, “literally the definition,” omdat eerder gepubliceerde ratings werden aangepast. De spanning draait dus niet alleen om de inhoud van de regels, maar ook om timing, communicatie en vertrouwen.

Terugkerende aanpassingen verminderen vertrouwen

GM Bartlomiej Macieja bekritiseerde de vierde wijziging van de 400-puntenregel in vier jaar. Hij wees op het ontbreken van effectanalyses, anders dan in 2024 toen statisticus Jeff Sonas betrokken was. Ook econometrist en GM David Smerdon pleitte voor simulaties: “Elo is a complex, interdependent system where small changes can have unexpected consequences.”

Macieja stelde bovendien dat de Elo-formule bij grote ratingverschillen de kansen van de underdog onderschat. Met het wegvallen van de 400-puntenplafonnering zouden 2650+ spelers bij zwakkere tegenstand gemiddeld op verlies staan, wat volgens hem niet past bij een goed ratingsysteem.

FIDE houdt vast, maar belooft herziening

Sutovsky benadrukte dat de beslissing is genomen door een speciale taskforce met leden uit de Qualification Committee en het Management Board, met “massive knowledge” van het profcircuit. Tegelijk gaf hij toe dat FIDE fouten kan maken en dat de complexiteit van de regels beheersbaar moet blijven: de formule moet zowel objectief zijn als begrijpelijk. Op de kritiek van Macieja antwoordde hij dat FIDE zijn voorstellen zal bekijken, maar waarschuwde voor te ingewikkelde correcties die de transparantie schaden.

De commotie legt een oude spanning bloot: ratings als toegangspoort tot elite-evenementen en als reputatiemeter, versus de noodzaak misbruik en ongewenste prikkels te beperken. Zolang wijzigingen zonder breed gedragen impactstudies worden doorgevoerd en eerder gepubliceerde lijsten corrigeren, zal de discussie over geloofwaardigheid niet snel verstommen.

Bronnen: www.chess.com, www.fide.com

Vermelde spelers: Hikaru Nakamura, Emil Sutovsky, Levy Rozman, Oleksandr Bortnyk, Daniel Naroditsky, David Howell, Bartlomiej Macieja, Alireza Firouzja, Ding Liren